ჯენტლმენი ბეიქერ სთრითიდან

ჩემი სახელია შერლოქ ჰოლმსი. ჩემი საქმეა ვიცოდე, რაც სხვამ არვინ იცის.
ართურ ქონან დოილი. ლურჯი კარბუნკული.

Holmes Jeremy Brettართურ ქონან დოილი მისი დროის ყველაზე პოპულარული მწერალი იყო. მან მოიფიქრა პერსონაჟი, რომელიც ლონდონის სავიზიტო ბარათად იქცა. როგორც ბიგ ბენი. როგორც თაუერი. ბაქინგემის სასახლე. ლიტერატურულ გმირს, მწერლის მიერ გამოგონილ, არარსებულ მისამართზე წერდნენ წერილებს, როგორც ცოცხალს. დღეს ეს მისამართი უკვე არსებობს და იქ ამ არარსებული ადამიანის სახლ-მუზეუმია. ჰოლმსი კერძო დეტექტივთა რამდენიმე ასოციაციის საპატიო წევრია. დეტექტივთა კიარა, ბრიტანეთის “ქიმიკოსთა სამეფო საზოგადოების” წევრიც არის. მიკვირს, რომელიმე სიმებიან ინსტრუმენტებზე დამკვრელთა დასის წევრიც რომ არ გახდა აქამდე… საუკეთესო კინოჰოლმსი კი ათეული წლების განმავლობაში ჰოლივუდელი იყო. არა, ბეიზილ რეთბოუნზეც ამბობდნენ ბრიტანელები – ჩვენიაო, როგორ არ ამბობდნენ, მაგრამ ის მაინც ჰოლივუდის ჰოლმსად რჩებოდა.

როგორც ებრაელები აღთქმულ ქვეყანას, ასე ეძებდნენ ინგლისელებიც თავიანთ იდეალურ კინოჰოლმსს – რეთბოუნის ჰოლმსიანის შემდეგ მთელი  40 წელი. 80-იანების დასაწყისში  Granada Television-მა დაიწყო დიდი პროექტისთვის მზადება – ქონან დოილის დეტექტივების სრული ეკრანიზაცია. პირველი ტელეფილმი 1984 წელს აჩვენეს, ბოლო 1994-ში. ჩანაფიქრის სრულად განხორციელება ვერ მოახერხეს (მიზეზებზე დავწერ) – 60 ამბიდან 42 გადაიტანეს ეკრანზე. მაგრამ ეს მაინც ყველაზე სრულყოფილი ეკრანიზაციაა იმათ შორის, რაც იქამდე იყო და იმათ შორისაც, რაც შემდგომ გვაქვს. ფრთხილი მოპყრობა პირველწყაროსთან, დიალოგების ზუსტად გადმოტანა, კოსტიუმები, ინტერიერი, მე-19 საუკუნის ინგლისისა და ეპოქის ზუსტი რეკონსტრუქცია. ეს ყველაფერი და ჯერემი ბრეთი (Jeremy Brett) – მსახიობი, რომელმაც სული და გული ჩადო მის კინოგმირში. კარიერა და ცხოვრება შესწირა. გადატანითი არა – პირდაპირი მნიშვნელობით!

Continue reading

ეტიუდი შავ-თეთრ ფერებში

 

Sherlock Holmes -  Basil Rathbone მისი დროის ერთ-ერთი ყველაზე პოპულარული და მაღალანაზღაურებადი მსახიობი იყო. ჰოლივუდის დიდების ხეივანში ერთბაშად სამი ვარსკვლავი აქვს: ერთი კინოროლებისთვის, მეორე ტელეროლებისთვის და კიდევ ერთი რადიოდადგმებში მონაწილეობისთვის. საუკეთესო ნამუშევრებად მიიჩნევდა რომეოს – თეატრალურ სცენაზე და ჰოლმსს – ფილმებში. მისი სახელია ბეიზილ რეთბოუნი (Basil Rathbone) და ის საუკეთესო ამერიკელი შერლოქ ჰოლმსია (მიუხედავად იმისა, რომ სამხრეთ აფრიკაში დაიბადა და ინგლისელი იყო Smile).

რას აკეთებს ინგლისელი თეატრალური მსახიობი ინგლისში? სწორია – თამაშობს შექსპირის პიესებში. და ვინ იცის, რამდენი ხანი მოუწევდა ბეიზილ რეთბოუნს, როგორც იმერეთში იტყვიან, სცენაზე ჯღანაობა, ყუფარაძე რაიყოდა, Metro-Goldwyn-Mayer-იდან რომ არ დაერეკათ.  30-იანებიდან მოყოლებული წელიწადში რამდენიმე ჰოლივუდურ ფილმში მონაწილეობდა და მას შემდეგ, რაც უკვე ბროდვეიდანაც მიიღო შეთავაზებები, საბოლოოდ აიკრა გუდა-ნაბადი და ნიუ იორქში გადაბარგდა.

— რა კარგი ბავშვია, — შესძახა ჰოლმსმა, — დახეთ, ამ ონავარს, რა ვარდისფერი ლოყები აქვს! გვითხარი, აბა, რას ინატრებდი ახლა?
— შილინგს, — უპასუხა ბიჭმა დაფიქრებით.
— ჰმ! სხვას არაფერს?
— ორ შილინგს! — კიდევ ცოტა დაფიქრდა და ისე მიუგო ბიჭმა.
ართურ ქონან დოილი. ოთხთა ნიშანი, თავი 8

Continue reading

სწორედ ის ხოლმსი

Holmes and Watson posterამ ფილმებში ლონდონური ბეიკერ სტრიტის როლს იაუნელას ქუჩა ასრულებს რიგაში, ტემზის როლს კი – მდინარე ნევა ლენინგრადში. პერსონაჟთა სამოსი – ანაქრონულია, ოთახების ინტერიერი და ავეჯი – ეკლექტური. ფაიფური – უცნობი წარმომავლობის. Twinings Earl Grey-ის ნაცვლად ჩვენებურ “კოლხეთს” სვამენ და ვირჯინიული Arcadia Mixture-ის ნაცვლად Ява – Золотое руно ხრჩოლავს 90 კაპიკად. მანერები არაბრიტანულია და სახელები – დამახინჯებული… და ვინ მოთვლის კიდევ სხვა რამდენი ნაკლი აქვს ამ ფილმებს, მაგრამ იქ არის მთავარი – ნამდვილი შერლოკ ხოლმსი. რომელიც ისე ჰგავს თავად ქონან დოილის მიერ მოწონებულ, მხატვარ სიდნი ფეჯითისეულ ილუსტრაციას, თითქოს პორტრეტიაო.

ხოლმსი: რესტორან “ფერარიში”  გპატიჟებთ. მივირთვათ მწყერი და შატო-როზი დავაგემოვნოთ. დღეს მდიდარი ვარ!
ვატსონი: გმადლობთ. ისედაც მაძღრად ვარ.
ფილმი 1. გაცნობა

ვასილი ლივანოვზე ვამბობ, “საბჭოთა ხოლმსზე” იგორ მასლენნიკოვის ტელესერიალიდან “შერლოკ ხოლმსი და დოქტორი ვატსონი”. მხოლოდ სახის ნაკვთებიც არაა. ის ძალიან მომხიბლავი ხოლმსია. ქონან დოილს ნამდვილად მოეწონებოდა. და თუკი მოუსმენდა – ხომ მითუფრო. ვასილი ლივანოვის უჩვეულო ხიბლი ხომ მისი უნიკალური ხმაცაა. არავისში რომ შეგეშლება, ისეთი. ეს ხმა “შეძენილია” – მას შემდეგ დაებზარა მსახიობს, რაც ერთ-ერთი ფილმის გადაღების დროს (ხოლმსიანაზე ბევრად ადრე) გაცივდა და მძიმე ანგინით ჩაწვა.

Continue reading

ჩანჩურა დეტექტივი

ამ პოსტით ბლოგზე იწყება გრძელდება რუბრიკა: ამბები, რომლებიც მხოლოდ მე მაინტერესებს. Smile

ბოლო დროს მოვუხშირე დეტექტურ სერიალებზე პოსტვას. ასაკის ბრალია, ალბათ… თუმცა, ლოგიკურად პირიქით უნდა იყოს – დღეს რომ სერიალის ყურებას ვიწყებ, ყოველთვის მაქვს შანსი, ფინალამდე ვერ გავაღწიო და დარდად გამყვეს. :/ მაგრამ სერიალი, ახლა რომელზეც ვწერ, დიდი ხნის წინ ვნახე პირველად. სტუდენტობისას. შესაძლოა, პირველი სერიალი იყო, რომელსაც ვუყურე. ამასთან, ის ე.წ. ანტი-დეტექტივია – როდესაც მკვლელი თავიდანვეა ცნობილი, ამიტომ დარდად გასაყოლებელიც არაფერია. Smile ნებისმიერ ასაკში შეგიძლია, ჩაუჯდე. სერიალი “კოლომბო” (Columbo).

Columbo by Lucas Somarivaშერლოკიანობის ხანაში ძალიან პრიმიტიულად და ძველმოდურ რამედ ჩანს. ალბათ, ასეც არის. თუმცა, თავისი ხიბლი მაინც აქვს და რეტრო-ტელეარხებიც უბრუნდებიან, ხოლმე. ეს ხიბლია მსახიობები და რეჟისორები, ვისაც ამ სერიალზე უმუშავია. დღევანდელი სერიალები, დაუშრეტელი დაფინანსებითა და კოლოსალური რეიტინგებით, სულ სხვა ამბავია – ნებისმიერი კალიბრის რეჟისორს იოლად შეიტყუებ, მსახიობები კი რიგში ჩადგებიან, ოღონდკი როლი შეხვდეთ. 60-იანების ბოლოს, როდესაც “კოლომბოს” გადაღება გადაწყვიტეს, ტელესერიალი არც მთლად უმსგავსო და შორი-შორი საქმე იყო, მაგრამ მაინც – მეორეხარისხოვანი. გაგიკვირდებათ და პროდიუსერებს ფითერ ფალქის (Peter Michael Falk) დათანხმებაც კი გაუჭირდათ, არადა ფალქი მეგა-ვარსკვლავი ნამდვილად არ იყო და ჰოლივუდს წეწვა-გლეჯა ჰქონდაო მისთვის გამართული, ვერ ვიტყვით. ლეიტენანტ კოლომბოს როლმა მოუტანა მას წარმატებაცა და პოპულარობაც, 1968 წელს კი, როდესაც საპილოტე სერია გადასცეს ეთერში, რამდენიმე სერიალში ჰქონდა ნათამაშები და ორ ძალიან კარგ ფილმში – “შეშლილი, შეშლილი სამყარო” და “დიდი რბოლა”.

Continue reading

ქალი, რომელიც სუსხიდან მოვიდა

გაუწონასწორებელი არ ვარ! უბრალოდ თავისებური ვარ.
საგა ნურენი

რა საჭიროა ეს ორი სათაური?
ვაჟა ზაზაევიჩი

Broenმეგობარმა მითხრა, საგა ნურენი შენ გგავსო. ნამდვილად არ არის ასე. რაღაც საერთო, შეიძლება, კი გვაქვს ხასიათის წახნაგებში. მაგრამ ბევრი არაფერი. სინამდვილეში საგა ნურენი არავის ჰგავს. თავისებურია. ძალიან თავისებური. ჰოლმსივით ანალიტიკური გონება აქვს. კოლომბოსავით აჩაჩულად იცვამს. პუაროსავით მარტოსულია. ჰარი ბოშივით კარგად და დაუნდობლად ისვრის. ვალანდერივით აქვს აწეწილი ურთიერთობა მშობლებთან (ვალანდერზე – მეტადაც). პრაგმატულია, როგორც პითაგორას ცხრილი. მეგობრად – აუტანელია. საყვარლად – სისხლს გაგიშრობს, მაგრამ როგორც გამომძიებელი – საუკეთესოა. ფანტაზიის უნარს დედუქციის უნარი ცვლის. ემოციებს – ლოგიკა. გულს – გონება. იუმორის გრძნობას – არც ვიცი რა. უბრალოდ არ აქვს და – მორჩა. ცივია თოვლის დედოფალივით. საგა ნურენი არის ქალი, რომელიც სუსხიდან მოვიდა.

ის მთავარი გმირია დეტექტური სერიალისა “ხიდი” (Bron/Broen). ჯერ სამი სეზონია და პირველი სწორედ ხიდზე იწყება. ხიდი მალმედან კოპენჰაგენამდეა. ან კოპენჰაგენიდან – მალმემდე. ვინ საიდან მიადგება. საგა ნურენი მალმედან მოდის. დანიელი დეტექტივი მარტინ როდი – კოპენჰაგენიდან. შუა ხიდზე ხვდებიან ერთმანეთს, იქ კი ქალის გვამია შუაზე გადაჭრილი. ზედაწელი შვედეთის მხარესაა, ქვედაწელი – დანიის. თუმცა, მალევ გაარკვევენ, რომ გვამიც ორია – ზედა და ქვედა წელი სხვადასხვა ადამიანს ეკუთვნის.  გამოძიებას ორივე ქალაქის პოლიცია იწყებს.

Broen 1

ამ სერიალს ნაკლი არ აქვს (ჩემთვის) – ყველაფერია, რაც დეტექტივში მიყვარს: ნელი თხრობა. ჩახლართული ისტორია. პოლიციური გამოძიების დეტალები. და კლასიკურ (და გვარიანად შემოცვეთილ) ხერხს, როდესაც ორ ადამიანს გვერდიგვერდ მუშაობა უწევს, ერთმანეთი კი გულზე არ ეხატებათ, ამჯერად სხვა ელფერი დაჰკრავს – მარტინს, გულზე არ ეხატება კიარ, ატანა არ აქვს საგასი, საგას კი – არც ანაღვლებს. არც ეს ამბავი და არც თავად მარტინი. ის დაგეშილია კვალზე და სხვას და დანარჩენს არად აგდებს.  ნიძლავს ვარ, ისიც არ იცის, დედამიწა რომ ბრუნავს მზის გარშემო. დავიწყებული აქვს. გამოძიებაში არაფრად ადგია და – იმიტომ.

Continue reading

ტარანტული

რაც ძალიან მიყვარს, იმაზე წერა მიჭირს ხოლმე. წიგნებზეც – ასეა. საკუთარი ნაწერის შეფასება სადაური წესია, მაგრამ პოსტი ამერიკელ ფსიქოპათ ბრეთ ისთონ ელისზე, იმჰო, საუკეთესოა ბლოგზე. განა ელისი არ მომწონს, კარგი მწერალია, ნამდვილად, მაგრამ ტიერი ჟონკეს “ტარანტული” გაცილებით უფრო მომწონს, არადა პოსტს ვერ მოვაბი თავი. ტოლსტოის არ გადაუწერია “ომი და მშვიდობა” იმდენჯერ, რამდენჯერაც მე ეს პოსტი. Smile

რაც არის-არის. როგორც არის ახლა ისე გამოვაქვეყნებ და თქვენ – “ტარანტული” ჩამოქაჩეთ. ფსიქოლოგიური თრილერის ჟანრის მოყვარულნი არ ინანებთ. ერთ-ერთი ყველაზე მაგარი წიგნია, რაც დაუწერიათ.

Thierry Jonquetტიერი ჟონკე (Thierry Jonquet) უცნაური ბედის მწერალია. ბევრი რაღაც წიგნი აქვს დაწერილი და ერთი შედევრი და მაინც თითქმის უცნობია. საფრანგეთს გარეთ – მთლად უცნობიც. რაღაც წიგნებიო ვთქვი, იმიტომ რომ სხვები არ წამიკითხავს. ვერც წავიკითხავდი – “ტარანტულის” გარდა არაფერია რუსულად ან ინგლისურად თარგმნილი (“ტარანტული” – არც ქართულადაა), ჩემი ფრანგული კი ტაქსისტებს ყოფნის ძლივს და შოკოლადიანი კრეპის შეკვეთას.

ჟონკე საფრანგეთში პოპულარული პოლარის ჟანრში მუშაობდა. პოლარი პოლიციური დეტექტივია, მაგრამ პოლიტიკური შეფერილობითა და სოციალური დრამის ელემენტებით დახუნძლული. ავტორები დანაშაულის ფესვებს, როგორც წესი, პოლიტიკურ სისტემაში ეძებენ. მემარცხენეები არიან. ასეთი იყო ტიერი ჟონკეც.  ახალგაზრდობაში მაოიზმით იყო გატაცებული. შემდეგ, ტროცკისტულ დაჯგუფებას, კომუნისტ-რევოლუციონერთა ლიგას შეუერთდა. მოკლედ – ვერაფერი მოსაწონი. Smile ჩემი გემოვნებით ტიპური “ლევაკი” და თავგზააბნეული, მაგრამ ნიჭიერი კაცი იყო. უნიჭო ლევაკებმა დიდი-დიდი “ქარძნები მუწებს” დაწერონ, ისიც – შეცდომით. ნიჭიერს – “ტარანტულიც” შეუძლია. წიგნი, რომელსაც მისი პოლიტიკური გატაცებები ვერ აფუჭებს და ერთ-ერთი საუკეთესო ფსიქოლოგიური თრილერია, რაც წამიკითხავს. ფსიქოლოგიური თრილერები კი, იცოცხლე, ბევრი მაქვს წაკითხული.

ტიერი ჟონკე განათლებით ფილოსოფოსია. მოგვიანებით – ფიზიოთერაპიაც შეისწავლა, ბოლოს – ფსიქიატრია (ეს ამბავი “სატარანტულოდ” ძალიან გამოადგა). კარგი იუმორის გრძნობა აქვს (შავი) და ბუნებით – ბუნტარია. ფროიდსაც კარგად იცნობს და ფსევდონიმად რამონ მერკადერი შეირჩია – IYKWIM.

“ტარანტული” (Mygale) გამომცემლობა “გალიმარმა” გამოსცა 1984 წელს. სწორედ Gallimard არის პოლარის ჟანრის დაუღალავი პოპულარიზატორი და ჟონკესთანაც თანამშრომლობდა, თუმცა “ტარანტული” სხვა ჟანრია. ეს არის რომანი პლასტიკურ ქირურგზე, რომელიც იდეალური ქალის “აწყობას” ცდილობს… მიახლოებით – ასეა. მეტი რომ დავწერო, დაგასფოლერებთ და არ მეპატიება, თუმცა, ვისაც პედრო ალმოდოვარის 2011 წლის ე.წ. ეკრანიზაცია ნანახი გაქვთ, დასფოილერებულები ხართ და ეგაა. მეტ-ნაკლებად. მაგრამ ალმოდოვარის ცოდვებს მე ვერ ავწევ. დაუნდობლად გააფუჭა წიგნი. დაუნანებლად. აიღო შედევრი და გადაიღო – პაპსა. ერთი ჩვენებურის ფრთიან ფრაზას რომ დავესესხო, ჟონკე რომ ცოცხალი ყოფილიყო, საფლავში გადაბრუნდებოდა…

Continue reading

კომისარი, რომელიც (არ) იჯღანება

ჯერ ეს:

ფრანგი კომისარი ჟიულ მეგრე ბელგიელი მწერლის, ჟოჟ სიმენონის ნაწარმოებში “ცაცია პიეტრი” გამოჩნდა პირველად 1931 წელს, სადაც მას მთავარი როლი სრულიადაც არ ეთმობოდა. მოგვიანებით ჟიულ მეგრე წინა პლანზე გამოვიდა და მსოფლიოში ყველაზე ცნობილ პოლიცილ-გამომძიებლადაც იქცა. მან დაამსხვრია ყეყეჩი და ბრიყვი პოლიციელის ის იმიჯი, ქონან დოილმა და ქრისთიმ რომ დაამკვიდრეს.

მეგრემ სამსახური რიგით პოლიციელად დაიწყო და დივიზიის კომისრად დაამთავრა. სიტყვაძუნწი და უაღრესად კეთილი ადამიანია. დამნაშავეებიც ეცოდება და ცდილობს მათ სულებში ჩაიხედოს – მეგრესგან, ალბათ, კარგი მღვდელი დადგებოდა. თანამშრომლების მიმართ მომთხოვნია, ამასთან, პატრონობს, ასწავლის და შეცდომებსაც პატიობს. გუნდური მუშაობა მისთვის წარმატების საფუძველია. მეგრე, პირველ ყოვლისა, ფაქტებს ენდობა, თუმცა, ხანდახან, მეუღლის ინტუიციასაც უგდებს ხოლმე ყურს.

კარგი მეოჯახე და მოსიყვარულე, ერთგული ქმარია.

ჰოლმსისა არ იყოს, გამოუსწორებელი მწეველია და ჩიბუხების მთელი კოლექციაც აქვს. როგორც ფრანგს შეეფერება, უყვარს ღვინო, სიდრი, პასტისი და, ზოგჯერ, ლუდიც. ნამდვილი გურმანია – მისი მეუღლე კარგი კულინარია.

და შემდეგ – ეს:

Mr. Bean

ხედავთ რამე საერთოს?

Continue reading