პატიმარი No5

– არაფერში ვარ დამნაშავე, მე ხომ ასე მასწავლიდნენ.
– ყველას ასწავლიდნენ, მაგრამ პირველი მოწაფე რად იყავი?!
ევგენი შვარცი. “დრაკონი”

Albert Speer ნიურბერგის ტრიბუნალის განსასჯელებმა განსხვავებული ტაქტიკა აირჩიეს – ერთნი ბრალს აღიარებდნენ და მსაჯულთ შეწყალებას სთხოვდნენ, მეორენი მზადყოფნას გამოთქვამდნენ, პასუხი ეგოთ, მესამენი – ყველაფერს უარყოფდნენ… ალბერტ შპეერი თავს დამნაშავედ ცნობდა და წუხდა მხოლოდ იმაზე, რომ ჰოლოკოსტისა და პატიმართა განადგურების შესახებ არაფერი იცოდა. რომ ცოდნოდა – წამითაც არ დარჩებოდა ჰიტლერის გვერდით. რომ ცოდნოდა – პირველი ეცდებოდა ამ სადიზმის შეჩერებას.

თუ ჰიტლერს ჰყავდა მეგობარი – ეს, ალბათ, ალბერტ შპეერი იყო. მასა და ფიურერს ბევრი საერთო ინტერესი ჰქონდათ, პირველ ყოვლისა კი – ხუროთმოძღვრება. ჰიტლერი, როგორც ცნობილია, ხატავდა და არქიტექტორობას აპირებდა, მაგრამ ვენის სამხატვრო აკადემიაში არ მიიღეს. შპეერმა კი წარმატებით დაასრულა უნივერსიტეტი და 1933 წელს, როდესაც მისი და ფიურერის გზები პირველად გადაიკვეთა, ნიჭიერ და იმედისმომცემ არქიტექტორად ითვლებოდა. 1934 წლის ნიურნბერგის პარტიული კრების ტრიბუნის მშენებლობა პირველი საპასუხისმგებლო დავალება და ალბერტ შპეერის კარიერის დასაწყისი იყო. 1937 წელს უკვე სრულიად ბერლინის სახის შეცვლა დაავალეს. ახალ ბერლინს ძველი ბერლინის ნანგრევებზე აგებდნენ. მანამ, სანამ 1945 წელს დედაქალაქის დაბომბვას საბჭოთა არტილერია დაიწყებდა, ბერლინის ნგრევას ახორციელებდა შპეერი – 20’000-ზე მეტი შენობა დაანგრია, რომ ახალი ნაგებობებისთვის ადგილი გაეთავისუფლებინა. მან ააგო რაიხსკანცელარიის გრანდიოზული შენობა და, შემოქმედებითთან ერთად, დიდი საორგანიზაციო ნიჭიც გამოავლინა –  გიგანტური მშენებლობა სულ რაღაც ერთ წელიწადში დაასრულა.

Continue reading

Advertisements

ჩემი სახელია სტრონგი, ჯეკ სტრონგი!

ჯაშუშთა თამაშები

1972 წელს აშშ სამხედრო ატაშემ ბონში მიიღო უცნაური წერილი, რომელშიც ვინმე, ვინც საკუთარ თავს წარადგენდა როგორც პატრიოტსა და ოფიცერს კომუნისტური ქვეყნიდან, გამოთქვამდა სურვილს გადაეცა ამერიკელი სამხედროებისთვის Kuklinski-docმნიშვნელოვანი ინფორმაცია და ითხოვდა შეხვედრას. ასეთი შეხვედრა მართლაც შედგა. ქალაქ ჰააგაში. და ადამიანი, რომელიც ამ შეხვედრაზე მივიდა, სულ მალე იქცა დასავლეთის ერთ-ერთ ყველაზე ფასეულ პარტნიორად ვარშავის ბლოკში. მას კოდურ სახელად შეურჩიეს ჯექ სთრონგი, ხოლო ნამდვილი სახელი იყო რიშარდ ეჟი კუკლინსკი (Ryszard Jerzy Kukliński), პოლონეთის არმიის პოლკოვნიკი, გენერალური შტაბის სტრატეგიული თავდაცვის დაგეგმვის ცენტრის ანალიტიკოსი.

კუკლინსკის ხელი მიუწვდებოდა ზესაიდუმლო სამხედრო ინფორმაციაზე. ის იყო ერთ-ერთი, ვინც მონაწილეობდა ოპერაცია “დუნაის” დაგეგმვაში (საბჭოთა და ვარშავის ხელშეკრულების ქვეყნების სამხედრო ნაწილების ინტერვენცია ჩეხოსლოვაკიაში,  ე.წ. “პრაღის გაზაფხულის” სისხლიანი დასასრული), წარმოადგენდა პოლონეთის არმიას და ახორციელებდა ოპერატიულ კავშირს საბჭოთა გენერალურ შტაბთან.

Continue reading

წინასწარმეტყველი

Hanussenავსტრიიდან გააძევეს. ჩეხეთში დაპატიმრეს და ყალთაბანდობის ბრალდებით სასამართლოს წინაშე წარსდგა. უნგრეთში ეკლესია აუმხედრდა და ჯადოქრობა დასწამა. ლიტვაში პოლიციამ ჰიპნოზის სეანსების ჩატარება აუკრძალა. მაგრამ ბევრი მისი წინასწარმეტყველება, რომელსაც საჯაროდ აკეთებდა, ახდა და რაც მეტს დევნიდნენ, მეტად იზრდებოდა მისი პოპულარობა.

მან იწინასწარმეტყველა ჰიტლერის ხელისუფლებაში მოსვლა და სტალინის სიკვდილი. მეორე მსოფლიო ომის დაწყება და მესამე რაიხის კრახი. მაგრამ ვერ განჭვრიტა საკუთარი ბედ-იღბალი. ერიკ იან ჰანუსენმა (Erik Jan Hanussen), რომელიც თავს არტისტსა და ფაკირს უწოდებდა, თანამედროვენი კი უდიდეს წინასწარმეტყველად მიიჩნევდნენ.

ამბობენ რომ ერთხელ, პატარაობისას შუაღამისას გაეღვიძა, გააღვიძა სახლის მეპატრონის პატარა შვილი, მოჰკიდა ხელი და ეზოში გაიყვანა. ამ დროს სახლში გაზი აფეთქდა და ყველაფერი ცეცხლში გაეხვია.

ამ ამბიდან ბევრი წლის შემდეგ ის და მისი მეგობარი ტერეზა ლუკაში (ლიზა ლუქსი) კაფეში ისხდნენ. უცებ ჰანუსენი წამოდგა, ქალს ხელი მოჰკიდა და აიძულა მაგიდა გამოეცვალათ.  ამ დროს კაფეში ჩოჩქოლი ატყდა, სამზარეულოდან გამოვარდა ახალგაზრდა ქალი, რომელსაც დამბაჩამომარჯვებული მეუღლე მოსდევდა. სამი გასროლიდან ერთმა ტყვიამ სწორედ იქ ჩაიზუზუნა, სადაც წუთის წინ ტერეზა იჯდა.

30-იანებში ჰანუსენმა ბერლინში დაიდო ბინა. მართავდა თეატრალურ-ოკულტურ წარმოდგენებს, კითხულობდა აზრებს, ცნობდა ჩაფიქრებულ ბანქოს ქაღალდს, პოულობდა დამალულ ნივთებს… მას ასისტენტთა მთელი დასი ჰყავდა, რომლებიც მაყურებლებს შეერეოდნენ ხოლმე და ფარული მინიშნებით ეხმარებოდნენ წინასწარმეტყველს… ამიტომ უწოდებდა ჰანუსენი თავს არტისტსა და ფაკირს. საცირკო ხელოვნებას ყმაწვილობაშივე დაეუფლა – მისი მშობლებიც მსახიობები იყვნენ. მაგრამ ერთი იყო საცირკო წარმოდგენა და მეორე მომავლის წინასწარ ჭვრეტის უნარი. ეს უცაბედად ხდებოდა. ჰანუსენის გონებაში ანაზდად წამოიშლებოდნენ სურათები. იმ ამბავთა სურათები, რაც არ მომხდარიყო ჯერ. წინასწარმეტყველურ განცხადებებს ღიად და საჯაროდ აკეთებდა. ბეჭდავდა პრესაში, მათ შორის Hanussen Magazin-სა და Berliner Wochenschau-ში. ასე სცდიდა ბედს. და მისი არაერთი წინასწარმეტყველება მართლაც ახდა.

Continue reading

დაწყევლილი პრეზიდენტები

William Henry Harrison by Zachary Taylorყველაფერი დაიწყო 1800 წელს, როდესაც უილიამ ჰენრი ჰარისონი ინდიანის გუბერნატორი გახდა… ისტორიკოსებმა, ეგებ მითხრან, რომ ცოტა უფრო ადრეც დაიწყო, მაგრამ ასე შორსაც არ წავალ. მოკლედ, 1800 წელი იყო და ინდიანის  მხარეში (ჯერ შტატიც არ იყო იმ დროს) ახალი გუბერნატორი ჩაბრძანდა. მიიხედა, მოიხედა და ნახა, რომ რაც რამ კარგი მიწები იყო, ინდიელებს ეჭირათ. ანკი ვის უნდა სჭეროდა, თუკი სხვა არც ვინ ცხოვრობდა. სახელი ინდიანაც ხომ აქედანაა… გუბერნატორს კარგი და ცუდი მიწის გარჩევა რას შეეშლებოდა – ბოლო-ბოლო მდიდარ პლანტატორთა ოჯახიდან იყო. მიწისთვის ბრძოლა რომ ღირს, ესეც იცოდა – მისი მამა დამოუკიდებლობის დეკლარაციის ხელმომწერი და დამოუკიდებლობისთვის ომის მონაწილე ბრძანდებოდა, თავად უილიამ ჰარისონიც მონაწილეობდა ბრიტანელებთან ომში, სასაზღვრო ჯარში მსახურობდა ლეიტენანტის ჩინით და გენერალ “გადარეული” უეინის შტაბსაც ხელმძღვანელობდა… მაგრამ, ჩანს, დიპლომატის ნიჭიც ჰქონდა და გველს რომ ტკბილი ენით შეაბამ, ეგეც უწყოდა, ამიტომ ინდიელთა ტომის ბელადებთან მოლაპარაკებები გამართა და მათგან 12’000 კვადრატული კილომეტრი მიწის ნაკვეთი შეიძინა. ერთბაშად არა. ნელ-ნელა და ნაბიჯ-ნაბიჯ. უფრო ზუსტად – გოჯ-გოჯ. ლამის 10 წელი მოანდომა ამ საქმეს. ბოლოს ყველა ბელადი, ინდიელებში რომ სიტყვა ეთქმოდა და წონა ჰქონდა, მოთაფლა. ყველა ერთის გარდა – შაუნის ტომის ბელად ტეკუმსესი…

Continue reading

კატა სემის სამი სიცოცხლე

Unsinkable Samერთი ადრეული პოსტი მქონდა ძაღლ ბაბსზე, რომელსაც, მისდაუნებურად, ფრიად საგულისხმო როლი ერგო მეორე მსოფლიო ომის დროს ჯაშუშთა თამაშებისას, ახლა კი კატაზე მოგიყვებით, სახელად სემზე, რომელმაც სამხედრო სამსახური გერმანელების მხარეს დაიწყო და ინგლისელების მხარეს დაასრულა. სემი ზღვაოსანი კატა იყო და პირველად 1941 წლის 18 მაისს გავიდა ოკეანეში მესამე რაიხის სამხედრო ფლოტის სიამაყე ლინკორ “ბისმარკით”. თუმცა, მაშინ მას სემი არ ერქვა, როგორც ნამდვილ გერმანელ პატრიოტს შეეფერება ერქვა, ალბათ, ფრიდრიხი ან რუპრეხტი, ან ჰაინრიხი ან, თუნდაც, უბრალოდ – ჰანსი… არვინ იცის. 27 მაისს გერმანული ლინკორი ბრიტანული ფლოტისა და ავია-ბომბდამშენების ალყაში მოექცა, უთანასწორო ბრძოლაში ჩაება, დამარცხდა და ჩაიძირა. კატის პატრონიც “ბისმარკის” სხვა 2’000 მეზღვაურთან ერთად დაიღუპა და სემის ნამდვილი სახელიც თან წაიყოლა. ბრძოლის დასრულებიდან რამდენიმე საათში  გერმანული ლინკორის ნარჩენებზე აბობღებული, სულ მთლად გალუმპული, ოდნავ ნირწამხდარი, მაგრამ მაინც საღ-სალამათი და ამაყი კატა ბრიტანელებმა შენიშნეს და გამანადგურებელ “ქოსაქსის” გემბანზე აიყვანეს. ვინაიდან საზღვაო ენაზე სიგნალი “ოსკარი” ნიშნავს “ადამიანს ბორტს მიღმა”, ინგლისელებს ბევრი არ უფიქრიათ და კატას ოსკარი დაარქვეს. არც მას გაუპროტესტებია დიდად. ასე უღალატა გერმანელმა მეზღვაურმა კატა ჰანსმა სამხედრო ფიცს და ინგლისელ მეზღვაურ ოსკარად განაგრძო სამსახური.

Continue reading

როცა უნდა თქვა “არა!”

ამბოხის თეორია

1936 წლის 13 ივნისი. ჰამბურგი. Blohm + Voss გემთსაშენი ქარხანა. საწვრთნელი აფროსნის, August_Landmesserხომალდ Horst Wessel-ის საზეიმო ჩაშვება წყალში. მუშებს თვით ფიურერი მიმართავს სიტყვით. ჰაილ! ჰაილ! ჰაილ! და ერთი კაცი, ვინც დგას ათასებს შორის და მაინც მარტოა. დგას ცად აზიდულ ხელებს შორის და ხელები დაუკრეფია გულზე. დგას მოყვირალთა შორის და ჩუმადაა. მან თქვა არა, როდესაც ყველა გაჰკიოდა კი-ს. ავგუსტ ლანდმესერმა (August Landmesser). უბრალო მუშამ ჰამბურგის ქარხნიდან.

ის ერთი რიგითი გერმანელი იყო. მასაც სხვებსავით მოუკლა გული პირველ მსოფლიო ომში დამარცხებამ. მასაც დაენგრა ცხოვრება დანგრეულ და დაქცეულ იმპერიაში. არც მას ჰქონდა სამუშაო. მანაც დაკარგა მომავლის იმედი. შემდეგ გამოჩნდა ჰიტლერი და მანაც სხვებივით ირწმუნა მისი. ისიც გაწევრიანდა ნაცონალ-სოციალისტურ მუშათა პარტიაში. მანაც შეიბნია პიჯაკის საყელოზე სვასტიკა და გავიდა ქუჩაში მწყობრი ნაბიჯით. მანაც შეამჩნია, როგორ დაიწია ფასებმა და იგრძნო, როგორ მიეცა ფულს ძალა. მანაც იშოვნა სამუშაო, მიიღო ბინა, დაქორწინდა… შემდეგ მესამე რაიხში რასის სიწმინდის კანონი მიიღეს. ლანდმესერის მეუღლე კი ებრაელი იყო. მისი ქორწინება უკანონოდ გამოცხადდა, მაგრამ მან თქვა: “არა!” Continue reading

ინგლისელი ტერიერი, რომლის თათებშიც საფრანგეთის ბედი იყო

ჯაშუშთა თამაშები

double characters

1941 წელს მაიორ ემილ კლიმანს, “აბვერის” ოფიცერს საფრანგეთში აგენტმა დასელმა ვინმე ლილი სერგეევა გააცნო. ლილი გერმანული წარმომავლობის თეთრგვარდიელი გენერლის, ევგენი მილერის ძმისშვილი იყო. მილერის ბრძოლას ბოლშევიკების წინააღმდეგ ინგლისელები თავიდან კი უმგრებდნენ მხარს, ტყვია-წამლითაც უხვად ამარაგებდნენ, მაგრამ შემდეგ ზურგი აქციეს, რასაც თეთრგვარდიელთა ჩრდილოეთის არმიის დამარცხება მოჰყვა და  ბოლშევიკებისგან დევნილი გენერლის ოჯახი, საბოლოოდ, პარიზმა შეიფარა. 37-ში “ენკავედეს” აგენტებმა მილერი გაიტაცეს, მოსკოვში გადააფრინეს და დახვრიტეს. ლილი სერგეევას გერმანული წარმომავლობა, ბოლშევიკების სიძულვილი და ინგლისელებისადმი გულში ჩადებული ძველი წყენა მაიორ კლიმანს ყურადღების მიღმა არ დარჩენია და როდესაც ქალმა თანამშრომლობა შესთავაზა, შემოთავაზება სიხარულით მიიღო. ლილი სერგეევა “აბვერის” აგენტი გახდა და ბრიტანეთში გასაგზავნად დაიწყო მზადება.

Continue reading