ჩრდილოეთის ჯადოქარი

Sie werden ja noch zum “Magus des Nordens”!
თქვენ გახდებით ჩრდილოეთის ჯადოსანი
ზიგფრიდ გიდეონი – ალვარ აალტოს

ეს კოვიდ-პანდემია კი მთავრდება და სანამ რამ სხვა დაგვატყდება, საზღვრებსაც შეხსნიან. თუკი ფინეთში იქენით და რომელსამე დიდ შენობაში შეაბიჯეთ – ბიბლიოთეკა იქნება, საგამოფენო დარბაზი, მერია თუ სავაჭრო ცენტრი, ახედეთ ჭერს. თუ გაგიმართლათ – ნახვრეტებიანი იქნება, ჭუჭრუტანა-ჭერი. ან, როგორც მე დავარქვი – ჭერჭრუტანა. 🙂

Alvar Aalto. Viipuri Library. Lending Hall

ეს ალვარ აალტოს ჭერია. ფინელი არქიტექტორის და დიზაინერის. დიდი გენიოსის. ვისაც ცვლილებების არ ეშინოდა და მუდამ სიახლეების ავანგარდში იყო. მოიფიქრე აღმატებული ხარისხის რამე ეპითეტი – ალვარ აალტოსთვის (Hugo Alvar Henrik Aalto) ცოტა იქნება. მთელი სკანდინავიური მოდერნიზმი, მინიმალიზმი, უტილიტარიზმი აალტოდან მოდის. სპეციალისტები მის შემოქმედებას რამდენიმე ეპოქად ანაწილებენ კლასიციზმიდან – მონუმენტალიზმამდე, მაგრამ ჩემი, არასპეციალისტი დილეტანტის თვალით, მთავარი რაც მის შემოქმედებას გასდევს და ახასიათებს – ფუნქციონალიზმია. ყველაფერი, რასაც ალვარ აალტო ქმნიდა, მოხერხებული, კომფორტული, კარგად მორგებული და იოლად გამოყენებადია.

ამის ნიმუშია სწორედ ჭერჭრუტანები, საიდანაც ოთახში დიდი რაოდენობით დღის შუქი შემოდის, თან ისე, რომ მზემ თვალი არ მოგჭრას.

Alvar Aalto Skylights

ჭერჭრუტანიანი შენობის პირველი სრულყოფილი ნიმუში 1927-35 წლებში აგებული ქალაქ ვიიპურის ბიბლიოთეკაა. ჭერჭრუტანებს აალტო ადრეც ცდიდა, მაგრამ ამჯერად სხვადასხვა ფორმისები შეკრა, გადაანაწილა და ისე განალაგა, რომ 57 ჭერჭრუტანით განათებული ამ ბიბლიოთეკის სამკითხველო დარბაზი მსოფლიოს ბიბლიოთეკების სამკითხველო დარბაზებს შორის სანიმუშოა. სტანდარტი. იდეალი, საითკენ ყველა არქიტექტორი უნდა ისწრაფოდეს.

Alvar Aalto. Viipuri Library. Cental DeskAlvar Aalto. Viipuri Library. Skylights (2)

თუკი ჭერჭრუტანების ამოცანა დარბაზის ყოველი კუთხე-კუნჭულის თანაბრად განათებაა, იმგვარად რომ, სადაც არ უნდა ჩამოჯდე, შენი წილი დღის სინათლე გქონდეს, სალექციო-საკონფერენციო დარბაზის ტალღოვანი ჭერის ამოცანა იდეალური აკუსტიკაა, იმგვარად, რომ სადაც არ უნდა დაჯდე, სიტყვით გამომსვლელის ხმა და ბგერა, შენს ყურს მკაფიოდ წვდებოდეს.

Alvar Aalto. Viipuri Library. Lecture HallAlvar Aalto. Wolfsburg Cultural Center. Lecture Hall

საგანგებოდ ვიიპურის ბიბლიოთეკისთვის ალვარ აალტომ უზურგო სამფეხა სკამის (ტაბურეტს რომ ვუძახით ხოლმე) დიზაინი შექმნა. ამოცანა – მარტივი, კომპაქტური და გამძლე კონსტრუქციის გამოძებნა იყო, რომელიც უზრუნველყოფდა სალექციო დარბაზში მაქსიმალური რაოდენობით სკამის განთავსებას და ალაგების შემდეგაც არ დაიჭერდა დიდ ადგილს. ამ ტაბურეტს ლათინური ყირამალა-L ფორმის ფეხები აქვს, რაც საშუალებას გვაძლევს ალაგებისას ერთი-მეორეზე შემოვაწყოთ. ამგვარად, აალტოს ტაბურეტი ყველა დასახულ ამოცანას იოლად ართმევს თავს და მრავალი სხვა ტაბურეტის მშობელია. 🙂 სწორედ ის იქცა შთაგონებად და, თუ გნებავთ – გამოწვევად ავეჯის ბევრი სხვა დიზაინერისთვის.

Alvar Aalto. Stool 60 (2)

აალტო ამ ქალაქში ბიბლიოთეკას რომ აშენებდა, ვიიპური ფინური ქალაქი იყო, მაგრამ ერთმა ულვაშა ტირანმა, სადისტმა და მაოხრებელმა მკვდარმა ფინელებს წაართვა და დღეს ვიბორგის სახელით ლენინგრადის ოლქის ნაწილია. რუსებმა შენობაში ბიბლიოთეკა კი შეინარჩუნეს, მაგრამ მწირი დაფინანსებისა და უყურადღებობის გამო, მძიმე მდგომარეობაში იყო და 2000 წელს იუნესკომ მსოფლიოს ას, განადგურების პირას მყოფი არქიტექტურული შედევრის სიაში შეიტანა. ისევ ფინელებმა მოიძიეს თანხაც, რესტავრატორებიც და 2010 წელს ვიიპურის ბიბლიოთეკა პირვანდელი სახით აღადგინეს.

ვიბორგ-ვიიპურისკენ თუ მაინცდამაინც გული არ გიდევთ, ალვარ აალტოს ბიბლიოთეკების ნახვა მათი ჭერჭრუტანებითა და საკონფერენციო დარბაზებით სხვაგანაც შეგიძლიათ.

Alvar Aalto. National Pensions Institute Library in Helsinki
Alvar Aalto. Academic Bookstore in Helsinki

ჰელსინკიში სეირნობისას, საკონცერტო დარბაზს გვერდს ვერ აუვლით. ისეც ალვარ აალტოს პროექტითაა აგებული. გარედან მეც შევავლე თვალი, სამწუხაროდ, შიგნით ნამყოფი არ ვარ. ფოტოებით თუ ვიმსჯელებთ, არაჩვეულებრივი სანახავია.

Alvar Aalto. Finlandia Hall in HelsinkiAlvar Aalto. Finlandia Hall in Helsinki (2)
Alvaro Aalto. Finlandia Hall in Helsinki. Concert HallAlvaro Aalto. Finlandia Hall in Helsinki. VIP balcony
Alvaro Aalto. Finlandia Hall in Helsinki. BuffetAlvaro Aalto. Finlandia Hall in Helsinki. Lobby

1933 წელს ალვარ აალტომ ტუბერკულიოზით დაავადებულთა სამკურნალო სანატორიუმის პროექტი დაასრულა. ეს სანატორიუმი იტალიის ქალაქ პაიმიოშია განლაგებული. ხალასი და ფერადი შიდა ინტერიერია, საგანგებოდ მსგავსი დაწესებულებისთვის შექმნილი ჩუმი წყლის ნიჟარები (ხმაურმა პაციენტები რომ არ შეწუხოს) და სავარძლები, რომელში მოსვენებისას ფილტვები მაქსიმალურად ფართოვდება და სუნთქვა იოლდება.

Alvar Aalto. Paimio Sanatorium (3)Alvar Aalto. Paimio Sanatorium
Alvar Aalto. Armchair Paimio
ამჟამად სანატორიუმში ბავშვების სარეაბილიტაციო ცენტრი და მუზეუმია.

Alvar Aalto. Paimio Sanatorium (2)

აალტოს პროექტით 500-ზე მეტი შენობაა მთელ მსოფლიოში აგებული. უმრავლესი, ცხადია, ფინეთშია. იმასაც ამბობენ, აალტო იგივეა ფინელებისთვის, რაც მუმი-ტროლი და სიბელიუსი, პოპულარობით კი მხოლოდ იოულუპუკის ჩამორჩებაო, დანარჩენი მსოფლიო რომ სანტა-კლაუსად ვიცნობთ.

Alvar Aalto. Helsinki University of Technology Auditorium
Alvar Aalto. Helsinki University of Technology Hall (2)Alvar Aalto. Helsinki University of Technology

მისი არქიტექტურის ნიმუშებს სხვაგანაც ნახავთ: ისლანდიაში, საფრანგეთში, გერმანიაში, ინგლისში, იტალიაში და ოკეანგაღმა – აშშ-ში. ბევრი საჯარო შენობაა. შესვლა და დათვალიერებაც შეგიძლიათ. კერძო სახლებიც არის. საუნივერსიტეტო კამპუსებიც. მათ შორის ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი მასაჩუსეცის ტექნოლოგიური უნივერსიტეტის საერთო საცხოვრებელია ე.წ. Baker House, რომლის დიზაინისას აალტომ დაწუნებული, დამწვარი, კბილმოტეხილი, შუბლგაბზარული, გაშავებული აგურები გამოიყენა. ამან შენობას განსხვავებული, გამორჩეული იერი შესძინა.

Alvar Aalto. MIT Baker House Dormitory
Alvar Aalto. MIT Baker House Dormitory (3)Alvar Aalto. MIT Baker House Dormitory Skylights
Alvar Aalto. MIT Baker House Dormitory (2)

აალტოს ბევრ შენობაში მუზეუმია.

მაგალითად, ფრანგი კოლექციონერის და არტ-დილერის ლუი კარეს სახლში (Maison Louis Carré), რომელიც აალტომ 1957 წელს დააპროექტა, დღეს საგამოფენო სივრცეა მოწყობილი და სხვადასხვა თემატური ექსპოზიციები იმართება.

Alvar Aalto. Maison Louis Carré

ეს უნიკალური სახლია, ერთ-ერთი საუკეთესო ადგილი ალვარ აალტოს შემოქმედების გასაცნობად. აქ თითქმის ყველაფერი მისი დიზაინითაა შექმნილი. არამხოლოდ სახლი – ეზოც, ბაღიც, ჭიშკარიც, სკამებიც, მაგიდებიც, სანათებიც, წყლის ნიჟარები და კარის სახელურებიც კი.

Alvar Aalto. Maison Louis Carré (3)Alvar Aalto. Maison Louis Carré (2)
Alvar Aalto. Maison Louis Carré (4)Alvar Aalto. Maison Louis Carré (5)

ლუი კარე ჩრდილოეთ საფრანგეთში ცხოვრობდა, პატარა სოფელში რამბუიესთან ახლოს. შემთხვევით იქ ვერ მოხვდები, ამიტომ, ვისაც მეტის ნახვა გსურთ – აგერ, რეკომენდაციას გავუწევ არაჩვეულებრივ ბლოგს.

ფინეთის საიუნაცალოს მუნიციპალიტეტის ყოფილ შენობაში (Säynätsalo Town Hall Apartment ) დღეს საცხოვრებელი, სასტუმრო და ბიზნეს-სივრცეა განთავსებული. აპარტამენტის დაქირავება ბუქინგზეც შეგიძლიათ. 1 დღე/ღამის ფასი 90 ევროა.

Alvar Aalto. Säynätsalo Town Hall
Alvar Aalto. Säynätsalo Town Hall Meeting RoomAlvar Aalto. Säynätsalo Town Hall Passageway
Alvar Aalto. Säynätsalo Town Hall ApartmentAlvar Aalto. Säynätsalo Town Hall Apartment (2)

ცხადია, შეიძლება ალვარ აალტოს სახლისა და სტუდიის დათვალიერებაც. ორივე შენობა ერთმანეთის მეზობლადაა, ჰელსინკის ლაიალაჰტის (Laajalahti) ტბისა და ეროვნული პარკის მახლობლად. კიდევ ერთი მუზეუმი აალტოს საზაფხულო აგარაკზეა, მურაცალოს (Muuratsalo) კუნძულზე. ვინ დათვალოს ზღვაში ქვიშა და ან მურაცალოს სახლის ფასადზე მრავალფერი აგურები.

Alvar Aalto. Muuratsalo Experimental house

სხვათაშორის, გინახავთ უთუოდ, და ჩვენთანაც არის უკვე, როდესაც ხეს კი არ ჭრიან, შენობის შიგნით მოაქცევენ ხოლმე. პირველმა ესეც ალვარ აალტომ მოიფიქრა. პარიზის 1937 წლის მსოფლიო გამოფენაზე ფინეთის პავილიონი პირდაპირ ხეებს შემოუშენა ირგვლივ – ტყეში განთავსების ილუზიის შექმნის მიზნით. იგივე ხერხს ის მოგვიანებითაც იყენებდა სხვადასხვა საგამოფენო პავილიონების თუ საოფისე სივრცეების დიზაინის დროს.

Alvar Aalto. Finnish Pavilion at the Paris International Exhibition

ვრცელი პოსტი კი გამოდის, მაგრამ აალტოს ფურნიტურის რამდენიმე ფოტოც მინდა დავდო. მაგრამ მანამ – კიდევ ორი ბიბლიოთეკა:

ორეგონის შტატში ერთი ასეთი სააბატოა, მთის ანგელოსის (Mount Angel Abbey) რომ ქვია. მთის ანეგელოსის სააბატომ 60-იანების დასაწყისში ბიბლიოთეკის შენობა არქიტექტურისა და დიზაინის ჩრდილოელ ჯადოქარს დაუკვეთა.

Alvar Aalto. Mount Angel Abbey Library (2)Alvar Aalto. Mount Angel Abbey Library (4)
Alvar Aalto. Mount Angel Abbey Library FurnitureAlvar Aalto. Mount Angel Abbey Library Window
Alvar Aalto. Mount Angel Abbey Library

ალვარ აალტოს პროექტით არის აგებული კულტურის ცენტრი ქალაქ ვოლფსბურგში – ბიბლიოთეკა, საგანმანათლებლო სივრცე და მუნიციპალური ოფისები. საჯარო შენობაა და ღიაა დამთვალიერებლებისთვისაც.

Alvar Aalto. Wolfsburg Cultural Center

არის ერთი კარგი ბლოგი, რომელიც მთლიანად ალვარ აალტოს არქიტექტურის ირგვლივ ტრიალებს. მე მეტს აღარ გავაგრძელებ და, უბრალოდ, აქ დავლინკავ.

დაბოლოს – ცოტა ავეჯი და სანათები:

Alvar Aalto. Armchair 42Alvar Aalto. Floor Light A 810
Alvar Aalto. Light Fitting A 33Alvar Aalto. Table Lamp A 702

ალვარ აალტოს ფურნიტურას უფრო ვრცლად აქ დაათვალიერებთ.

ალვარ აალტოს ბევრ ნამუშევარს ორი თანაავტორი ყავს. ჯერ – ერთი, შემდეგ – მეორე. ორთავე ჰელსინკის ტექნოლოგიური უნივერსიტეტის არქიტექტურის ფაკულტეტის კურსდამთავრებული (ამ უნივერსიტეტის მთავარი კორპუსიც აალტოს პროექტითაა აგებული).

პირველი იყო აინო მარია მანდელინი, რომელიც აალტოს სტუდიაში 1924 წელს მივიდა. მომდევნო წელს ის და ალვარ აალტო დაქორწინდნენ. აინო აალტო (Aino Aalto) იყო სტუდია და ავეჯის მწარმოებელი კომპანიის Artek-ის თანადამფუძნებელი და გარდაცვალებამდე, 1949 წლამდე – ხელმძღვანელიც.

Alvar and Aino AaaltoElissa and Alvar Aalto
Alvar Aalto

1949 წელს ასისტენტად აიყვანა ელზა მაკინიემი. 54-ში წყვილი დაქორწინდა. ალვარ აალტოს გარდაცვალების შემდეგ, ელისა აალტომ (Elissa Aalto) დაასრულა დაწყებული პროექტები. იყო აალტოს ფონდის შექმნის ინიციატორი. ხელმძღვანელობდა მეუღლის რამდენიმე შენობის რეკონსტრუქცია-რეაბილიტაციის სამუშაოებს.

Creative Commons License©Lord Vader. Stylish Blog. საავტორო უფლებები დაცულია. ნამუშევრის კოპირება, ციტირება და გამოქვეყნება დაშვებულია მხოლოდ ავტორისა და წყაროს (პოსტზე ლინკის) მითითებითა და ნებართვით. This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 Unported License.

___

Alvar Aalto Museum

Nous avons visité la maison Louis Carré d’Alvar Aalto

Alvar Aaltos’ Architecture

The Practical Side of Modernism – Aino Marsio-Aalto

Alvar Aalto Is Dead at 78; Master Modern Architect NYT, May 13, 1976

კომენტარის დატოვება

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  შეცვლა )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  შეცვლა )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  შეცვლა )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  შეცვლა )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.